Legitymacja Naczelnej Rady Adwokackiej w sprawie wniosku do Trybuanłu Konstytucyjnego

Według opinii Komisji d/s Postępowan Konstytucyjnych Naczlnej Rady Adwokackiej; NRA nie ma legitymacji do złożenia w Trybunale Konstytucyjnym wniosku o zbadanie zgodności Konstytucją RP znowelizowanej treści art. 82 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym, radcowie prawni jako grupa zawodowa uzyskują uprawnienia do wykonywania funkcji obronców w sprawach karnych.

Z tą opinią nie zgadza się Mec. Jerzy MArcin Majewski, który złożył na ręce Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej Adw. Andrzeja Zwary własną opinię, w której dowodzi, że Naczelnej RadzieAdwokackiej legitymacja czynna przysługuje.

Kancelaria Adwokacka Jerzy M. Majewski

OPINIA

dotycząca możliwości złożenia

przez Naczelną Radę Adwokacką wniosku do Trybunału Konstytucyjnego

w sprawie przyznania radcom prawnym uprawnienia do wykonywania funkcji obrońców w sprawach karnych (art. 82 kpk i przepisy powiązane)

I.

W Konstytucji RP określone zostały dwie grupy podmiotów, uprawnionych do wszczynania przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowania w trybie abstrakcyjnej kontroli legalności prawa.

Podmioty posiadające tzw. legitymację generalną, wymienione zostały w art. 191 ust. 1 punkt 1; mogą one składać wnioski do Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od tego, czy kwestionowana przez nie norma (bądź cały akt prawny), związana jest z zakresem działania tego podmiotu.

Podmioty posiadające tzw. legitymację funkcjonalną, wymienione zostały w art. 191 ust 1 punkt 2-4 Konstytucji RP. Zdolność wnioskową tych podmiotów oceniać należy według kryterium podmiotowego (tzn. czy należą one do grupy podmiotów którym Konstytucja przyznaje zdolność wnioskową) oraz według kryterium przedmiotowego (tzn. czy kwestionowana przez podmiot norma prawna bądź akt prawny, „dotyczy spraw objętych ich zakresem działania” – art. 191 ust. 2 Konstytucji RP).

Organizacjami wymienionymi w art. 191 ust. 1 punkt (4) Konstytucji RP, uprawnionymi do złożenia wniosku o zbadanie zgodności z konstytucją normy prawnej, są ogólnokrajowe władze: (1) związków zawodowych, (2) organizacji pracodawców, (3) organizacji zawodowych.

Naczelna Rada Adwokacka jest ogólnokrajową władzą adwokatury a adwokatura jest organizacją zawodową (w rozumieniu art. 191 ust. 1 punkt (4) Konstytucji RP. Tak więc legitymacja wnioskowa Naczelnej Rady Adwokackiej w aspekcie podmiotowym wątpliwości nie budzi. Trybunał Konstytucyjny szczegółowo przeanalizował podmiotową legitymację wnioskową Naczelnej Rady Adwokackiej (i legitymację „wykonawczą” Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej) w wyroku z dnia 12 lutego 2013 r. sygn. akt K 6/12 [16/2/A/2013].

II.

Analiza zdolności wnioskowej Naczelnej Rady Adwokackiej w zakresie możliwości wystąpienia z wnioskiem o zbadanie konstytucyjności art. 82 kpk w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego i niektórych innych ustaw (Dz.U. 2013 poz. 1247) wymaga ustalenia, czy materia regulowana znowelizowaną treścią art. 82 kpk należy do „spraw objętych zakresem działania” adwokatury (Naczelnej Rady Adwokackiej jako reprezentanta adwokatury).

Podkreślenia w tym miejscu wymaga fakt, że orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia przedmiotowej legitymacji wnioskowej organizacji, którym taka legitymacja podmiotowo przysługuje, jest nader rygorystyczne. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że użyte w art. 191 ust. 2 pojęcie „spraw objętych zakresem działania” organizacji musi być interpretowane bardzo ściśle i nie może podlegać wykładni rozszerzającej (tak w postanowieniu z dnia 3 lutego 2010 r. sygn. akt Tw 25/09 [4/1/B/2010]); nadto przyjmując, że regulacja objęta zaskarżona normą prawną, musi być „bezpośrednio” związana z „zakresem działania” wnioskującej organizacji a zakres zaskarżenia wyznaczony we wniosku poprzez wskazanie wzorca kontroli konstytucyjnej nie może wskazywać na generalny charakter legitymacji, przysługujący wyłącznie podmiotom wskazanym w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że przepis art. 191 ust. 1 punkt 4 Konstytucji RP ma na celu ochronę interesów wymienionych w nim podmiotów – odpowiednio – pracodawców w związku z zatrudnieniem pracowników, interesy pracownicze oraz interesy związane z wykonywaniem zawodu (wyrok z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt K 3/10 [25/3/A/2012] oraz orzeczenia w tym wyroku wymienione).

Zwrócić należy uwagę, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odmawiające podmiotom wymienionym w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji RP przedmiotowej legitymacji wnioskowej zapadały w większości wypadków w sprawach inicjowanych z wniosku związków zawodowych bądź organizacji pracodawców i orzeczenia te muszą być analizowane dla potrzeb opinii o zdolności wnioskowej adwokatury nader ostrożnie, bowiem funkcje adwokatury są znacznie szersze niż funkcje związku zawodowego czy organizacji pracodawców.

W cytowanym już wyżej orzeczeniu K 3/10 (zapadłego w sprawie z wniosku Krajowej Rady Radców Prawnych) Trybunał Konstytucyjny stwierdził: „legitymacja ogólnokrajowych władz organizacji zawodowych zrzeszających osoby wykonujące zawód zaufania publicznego, koncentruje się wokół spraw dotyczących wykonywania określonego zawodu przez członków korporacji, szczególnie w aspekcie nałożonych obowiązków i przyznanych uprawnień”.

Analizując możliwość wniesienia przez Naczelną Radę Adwokacką wniosku o zbadanie zgodności z konstytucją treści art. 82 kpk, w świetle wyżej zacytowanego orzeczenia, stwierdzić należy, że przepis art. 82 kpk w jego obecnym brzmieniu przyznaje adwokatom swoisty monopol w wykonywaniu funkcji obrońców w sprawach karnych. Monopol to tyle co prawo wyłączności. Art. 82 kpk w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego i niektórych innych ustaw (Dz.U. 2013 poz. 1247), dopuszcza do wykonywania funkcji obrońców radców prawnych. Pozbawia zatem adwokatów monopolu. Innymi słowy odbiera im prawo wyłączności do sprawowania funkcji obrońców. Ochrona praw adwokatów należy do „spraw objętych zakresem działania” Naczelnej Rady Adwokackiej. Regulacja prawna objęta przepisem art. 82 kpk w jego znowelizowanej treści jest związana „bezpośrednio” z prawami adwokatów, bowiem pozbawia ich prawa, które obecnie im przysługuje i wiąże się wprost z aspektem przyznanych uprawnień (jak w wyżej cytowanym orzeczeniu) uprawnień tych adwokatów pozbawiając.

Zgodnie z art. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, adwokaturę stanowi ogół adwokatów i aplikantów adwokackich. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt w Poa, do zadań samorządu adwokackiego należy reprezentowanie adwokatury i ochrona jej praw. Zatem ochrona prawa wyłączności adwokatów do wykonywania funkcji obrońców w sprawach karnych należy do „spraw objętych zakresem działania” adwokatury.

Już w tym aspekcie uznanie, że Naczelna Rada Adwokacka posiada legitymację przedmiotową do zaskarżenia znowelizowanej treści art. 82 kpk wydaje się być uzasadnione, bowiem spełnione są kumulatywnie trzy przesłanki:

  1. ochrona praw adwokatów należy do „zakresu działania” Naczelnej Rady Adwokackiej;
  2. znowelizowany przepis art. 82 kpk „bezpośrednio” oddziałowuje na uprawnienia adwokatów (pozbawiając ich prawa wyłączności do sprawowania funkcji obrońców);
  3. ewentualny wniosek NRA będzie się koncentrował wokół aspektu przyznanych adwokatom uprawnień (pozbawienia prawa wyłączności do bycia obrońcami).

III.

Podkreślenia jednak wymaga, że do „spraw objętych zakresem działania” adwokatury i reprezentującej ją Naczelnej Rady Adwokackiej należą sprawy wykraczające dalece poza ochronę interesów prawnych członków adwokatury (adwokatów) w rozumieniu interesów określonej grupy zawodowej.

O ile art. 2 Poa definiuje adwokaturę jako ogół adwokatów i aplikantów adwokackich, to cele i zadania jakie ustawodawca postawił przed adwokaturą określa art. 1 ust. 1 Poa. Adwokatura powołana jest nie tylko do udzielania pomocy prawnej ale także do współdziałania w obronie praw i wolności obywatelskich (oraz współdziałania w kształtowaniu  i stosowaniu prawa). Ten cel (powołanie) adwokatury określony wobec wszystkich adwokatów in toto w art. 1 ust. 1 Poa, konkretyzuje się indywidualnie w stosunku do każdego adwokata w rocie ślubowania adwokackiego, w którym adwokat przyrzeka w swojej pracy adwokata „przyczyniać się ze wszystkich sił do ochrony praw i wolności obywatelskich.

Żaden inny samorząd zawodowy organizujący przedstawicieli zawodów zaufania publicznego nie został przez ustawodawcę wyposażony w kompetencje i zobowiązany do współdziałania w obronie praw obywatelskich. Zwrócić należy uwagę w kontekście analizy znowelizowanej treści art. 82 kpk, że do współdziałania w ochronie praw obywatelskich nie został powołany samorząd radców prawnych (co należy przeanalizować i podnieść w relacji do wzorca kontroli konstytucyjnej w oparciu o który Naczelna Rada Adwokacka zamierza oprzeć wniosek niezgodności z Konstytucją RP).

Skonstatować należy zatem, że w świetle art. 1 ust. 1 Poa „sprawy objęte zakresem działania” adwokatury to także sprawy ochrony praw obywatelskich. Na szczeblu konstytucyjnym zakres działania samorządu zaufania publicznego wywieść należy z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, który zawiera w sobie swoistą normę kompetencyjną pozwalającą na tworzenie samorządów zawodowych. Przepis ten powinien być interpretowany według reguł powołanych w preambule do Konstytucji RP a w szczególności z zasadą subsydiarności umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot oraz zasadą jak najszerszej ochrony praw obywatelskich.

Prawo do obrony w każdym stadium postępowania jest jednym z podstawowych konstytucyjnych praw obywatelskich, wyrażonym wprost w art. 42 ust. 2 Konstytucji RP. Przepisem wykonującym to konstytucyjne prawo na szczeblu ustawowym jest art. 82 kpk. Obrona tego prawa poprzez wpływ na jego treść jest uprawnieniem adwokatury płynącym z art. 1 ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze.

IV.

W świetle powyższej argumentacji uznać należy, że Naczelna Rada Adwokacka posiada legitymację czynną zarówno w aspekcie podmiotowym jak i przedmiotowym do złożenia wniosku o zbadanie zgodności z Konstytucją znowelizowanej treści art. 82 kpk.

Zwrócić należy jednak uwagę, że argumentacja przedstawiona w p-cie III opinii wykracza poza dotychczasową linię orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Naczelna Rada Adwokacka musi się liczyć z tym, że Trybunał Konstytucyjny argumentacji tej nie podzieli. Jednakże taka ewentualna decyzja Trybunału Konstytucyjnego nie narazi Naczelnej Rady Adwokackiej na zarzut braku należytej kompetencji, zwłaszcza jeśli we wniosku problematyka przedmiotowej legitymacji NRA zostanie należycie uzasadniona.

V.

Niniejsza opinia analizuje wyłącznie kwestie formalne a przeanalizowanie zarzutów niekonstytucyjności art. 82 kpk w relacji do wzorców kontroli konstytucyjnej wykracza poza jej zakres.

VI.

Opinię jako opinię własną adwokata przekazano Prezesowi Naczelnej Rady Adwokackiej z rekomendacją poddania pod głosowanie plenarnego posiedzenia Naczelnej Rady Adwokackiej kwestii wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego (ewentualnie uchwały o zaniechaniu takiego wystąpienia) z wnioskiem o zbadanie konstytucyjności znowelizowanego art. 82 kpk (i przepisów powiązanych)

Jerzy M. Majewski

adwokat

button icon KANCELARIA button icon DOSTĘP do AKT button icon KONTAKT

O JMM

Adwokat Jerzy Marcin Majewski